Uit het archief van www.buddha-dharma.nl






De meest voorkomende misinterpretaties van technische termen



Oktober 2018
Tegen de achtergrond van een voorgestelde wetswijziging in Singapore, een buiten werking stellen van sectie 377A van het wetboek van strafrecht, werd er vanuit de boeddhistische gemeenschap van deze stad-staat gemeld dat het afschaffen van het strafbaar stellen van homosexuele handelingen een goede zaak zou zijn. Een woordvoerder werd geciteerd toen hij zei dat de leer van Boeddha boeddhisten onderwijst begrip en zorg op te brengen voor alle gemeenschappen (communities), ongeacht hun ras, religie, taal of sexuele oriëntatie.

mettā
Zo expliciet staat het nergens, ook al citeert de woordvoerder terecht de Mettā Soetta (een Pali-tekst; de heer Lim is een theravādin) waarin de recitant en de toehoorder wordt aanbevolen alle levende wezens te koesteren met een hart vol van universele vriendelijkheid (mettā, dat niet vertaald zou moeten worden met liefde).

taal
Boeddha heeft het in de vroege geschriften niet over personen die uit een andere taalgroep komen. In de latere teksten wordt er soms min of meer aan gerefereerd wanneer er sprake is van de meditatie waarin beelden worden opgeroepen van levende wezens in alle wereldsystemen die in het universum maar zouden kunnen voorkomen. En ook staat in de grote leerrede over het Reine Land dat mensen uit andere regionen (dan die van de schrijver[s]) in de ochtend rond Boeddha geschaard zitten om zijn leringen aan te horen om daarna voor korte tijd naar hun eigen oord te vertrekken teneinde daar "de eigen keuken te eten", zoals het in het chinees heet. Dat is tegelijkertijd een grappige passage, maar toont ook aan dat op het praktisch-platvloerse niveau waarop we doorgaans leven er een besef is dat de ene bevolkingsgroep nu eenmaal andere voedingsgewoonten heeft dan de andere. Dat is dan in het Reine Land niet anders, concludeert de schrijver van deze late leerrede die zo wijdverspreid is geraakt.

ras
Boeddha, de historische Boeddha Sakyamuni, heeft het volgens de teksten die al 3 maanden na zijn overlijden op schrift werden gesteld ook niet over ras in de raciale zin van het woord. Hij heeft het wel over de Dāsa en de Pāni die door de meerderheid als "minder" werden gezien; op een gegeven ogenblik is er het gebruik gekomen om "Dasa" te vertalen met "slaaf". Waarschijnlijk, zo zegt het jongste onderzoek, was hier sprake van indigene volkeren die door nieuwkomers uit andere streken onder de voet werden gelopen. Boeddha heeft het ook over maatschappelijke gelijkheid van al zijn monniken en nonnen, als een voorbeeld, maar niet als een plicht aan de burgerij. Een voorbeeld daarvan is dat hij een kapper, iemand uit een "lage" maatschappelijke (beroeps-)groep aanstelde als bewaker van de door zijn sangha aan te houden levensregels. In die sangha bevonden zich niet weinig ksátriya, leden van de krijgerkaste, en zelfs brahmin(1) de "hoogsten" die in principe binnen het vedische systeem de priesters mochten leveren. Zij dienden zich dus ondergeschikt te stellen aan Upāli, de voormalige kapper.

(1) Over de echte of vermeende superioriteit van brahmins (brahmanen) als djati [geboorte] of varna [kleur], doorgaans samengevat onder "kaste", zijn heel wat misverstanden. Ten eerste zijn er verschillende indiase bevolkingsgroepen die Brahmanen binnen hun etniciteit hebben, en ten tweede is het niet alleen Boeddha die Brahmaan in de zin van superieur tussen haakjes zette: "Vers 393 uit de Pāli Dhamma-pāda: Na jañàhi na gottenana jaccà hoti bràhmano yamhi saccan ca dhammo caso sucã so ca bràhmano.
Er zijn de meest bizarre vertalingen van gegeven. Na jañàhi = niet bij geboorte [jati; spreek: djáti]; na gottenana = niet vanwege iemand's toebehoren tot deze of gene familie/clan [gotta; g als in 'good']; jaccà hoti bràhmano = hoog geboren [brahmin]. Het tweede deel van de uitspraak gaat als volgt: "In wie het weten [sacca; spreek: satsjá] van de dharma is [hier: Boeddha's leer], hij is zuiver, hij is een brahmin [= nobele van hart]."
Boeddha en de hindu Bhágavad Gīta, deel van het epos Mahā-bhárata (geschreven door Válmiki die leefde ergens tussen de 5de eeuw vC en de 1rst eeuw nC) zijn het hierin eens. In deze Bhágavad Gīta zegt de hindugod Krishna dat Brahmaan-zijn niet gebaseerd is op jati (zie boven), maar op guna. In de Válmiki-betekenis van het woord valt guna uiteen in drie componenten die de ziel aan het lichaam gekluisterd houden — merk op dat het hinduïsme het uitgebreid over ziel heeft, en het boeddhisme niet. Válmiki's drie zijn dan sattva (goed, constructief, harmonieus), rajas (passie, activiteit, en ook verwarring), en tamas (duisternis, drang tot vernietigen, chaos).
Daarbij moeten we bedenken dat Válmiki een "dalit" was, zoals we dat vandaag noemen, iemand uit de allerlaagste laag van de samenleving die zich dankzij zijn kennis en kunde van taal en filosofie heeft opgewerkt. Er was hem wat aan gelegen om het thema "brahmin" een beetje breder te trekken.
religie
Boeddha meldt bovendien niet dat alle religies gelijk zijn, eenvoudigweg omdat "religie" een woord is dat in die regio niet bestaat (dharma = niet "religie") — de levensfilosofieën van toen en nu paarden en paren het interne aan het externe; het waren en zijn geen van elkaar gescheiden velden van beleven en studie. Dit is iets waar in de 20ste eeuw die westerse universiteiten over zijn gestruikeld. Daar zijn filosofie en religie strikt gescheiden. En in samenwerking met bijvoorbeeld een taiwanese boeddhistische universiteit leidde dat in een enkel geval tot de conclusie dat men geen gezamenlijke studies zou kunnen publiceren omdat het amalgaam "religie"-filosofie door de rest van de academische wereld zou worden afgewezen als niet-wetenschappelijk.
Wel wees Boeddha in die vroege teksten heel wat stellingen af van andere tijdgenoten-filosofen en -asceten; hij stelde er zijn eigen opvattingen naast of tegenover, en hield ook een paar oude gebruiken en opvattingen in ere.

sexuele oriëntatie
En ook had hij het nooit over een andere sexuele oriëntaties dan over heterosexuele, en dan nooit in oordelende zin, maar als objectieve waarneming, soms met een tikje ergernis: wanneer een monnik voor de vijfde keer zwicht voor zijn smekende ex-vrouw (kom naar huis, we hebben je nodig), en zich voor de zesde keer dan ook weer aanmeldt voor het monnikschap, noemt Boeddha hem een kinderlijke domkop (bāla) en stuurt hem weg. Genoeg is genoeg.

misogynie
Daar mogen we in herinnering roepen dat Boeddha wel gekant bleek te zijn tegen achterstelling van vrouwen ten opzichte van mannen. Tegen het eind van zijn leven stelde Boeddha de vrouwen-orde in (de bhikkhuni-orde), in navolging van de professionelen onder de jaïns, en al eerder raadde hij meisjesmoord af. Als volgt, kort samengevat: de oude koning huwde een jonge vrouw. (Oude mannen hebben meer kans meisjes te veroorzaken dan jongetjes). De jonge koningin kreeg een dochter. Op bezoek suggereerde de koning dat hij het meisje maar zou laten doden, want aan meisjes had hij even niks, een jongetje moest het zijn. Doe maar niet, antwoordde Boeddha, een meisje zou wel eens een betere regeerder kunnen zijn dan een jongetje. Of de koningsdochter koningin is geworden, en dan ook nog een goeie, daarover vinden we geen berichten, maar duidelijk is dat misogynie niet in Boeddha's denken voorkwam.





Deze pagina is er een op de site www.buddha-dharma.nl
www.buddha-dharma.nl is eigendom van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme