naar de voorpagina van deze cluster

Het woord


Uitspraak


Betekenis


Het woord


Uitspraak


Betekenis


Āgama en Nikāya

aagama, nikaaja

Zie voetnoot 1, linkerkolom, Avatámsaka sūtra bk.22-2 Het hinduïsme kent āgama. Deze collectie heeft geen enkele verbinding met de vroeg-boeddhistische āgama.

Pūja

poedja


Ajahn

Adjáán

Thaise vorm van het Sanskriet en Pāli Achariya. Spreek Atsjárie-ja. Zie onder.

Rōshi, Sensei

Rosjie, sensei

Rōshi. Letterl.: 'oude meester'. Titel van een japanse zenmeester die officieel "overdracht" heeft gekregen en leraren (sensei) mag benoemen.
Sensei betekent letterlijk: Diegene die eerder tot geestelijke wasdom is gekomen dan anderen.

ārama

áárama

Het Pāli-woord ārama kan kort vertaald worden met "lusthof". Er wordt een park mee bedoeld dat gereserveerd is als verblijfplaats voor monniken of nonnen. Het mag niet verward worden met het Sanskriet-woord áshram dat in één van de twee betekenissen letterlijk hetzelfde betekent, maar dan als oord waar het hinduïsme beleden wordt, al dan niet onder leiding van een "swami" of "guru". Een Kleine Voertuig-boeddhist (theravāda) gaat naar een ārama; een volgeling van het hinduïsme gaat naar een ashram.

saivisme

idem

De hindu-leer rond de god Shiva

Ashin

Asjien

Het birmese ashin = Āchariya in het Sanskriet en Pāli: leraar

Sakyamuni


De wijze (muni) van de Sakya-clan; de historische Boeddha

atta (P.)/ atma (Skr.)

idem

Devdutt Pattanaik over het Sanskriet-woord 'atma' zoals het gezien wordt in het hinduïsme: "It is often translated as soul and/or spirit in English. These two words are often used interchangeably. Yet these words have different roots and meaning. Spirit comes from Greek mythology. Soul comes from Christian mythology. Atma comes from Hindu mythology.
(zie voor hinduïsme: http://www.mid-day.com/articles/atma-is-not-quite-spiritual/16382180#sthash.VYE9dPmo.dpuf
voor boeddhisme: "self")

samādhi (Skr.)

samaadi

Het handhaven van een stille geest doorheen formele meditatie en dagelijks handelen

Bhakti

Bhàkti

Devotie. Vanaf de 7de eeuw in het zuiden van India ontstaan als neo-hinduïstische verering waarbij het object van verering "de godin" (dévi) is, maar ook andere namen draagt.

sāmana (P.) / srāmana (Hybr.Skr.)

saamana/sraamana, geen nadruk op -ma-


Bhante

Bhante (h uitspreken)

Eerwaarde

sangha

sáng-ha

Religieuze gemeenschap binnen het jaïnisme en het boeddhisme. Leenwoord uit het jaïnisme dat ouder is dan het boeddhisme

Bhiksu / bhiksuni (Sanskr.),
Bhikkhu / bhikkhuni (Pāli)

Bhíksjoe, bhiksjoenii

Volledig gewijdden (m/v). Zie upasampadá

sanskriet en pāli

idem


bidden/reciteren

idem

De nederlandstalige wereld verdomt het om het reciteren dat boeddhisten doen anders te benoemen dan "bidden". "Bidden", in de strikte betekenis van het woord, is iets voor jezelf vragen: geef me dit, doe dat voor mij. Het reciteren dat boeddhisten doen, is het reciteren van verzen en mantras die de wereld als onderwerp hebben: laat er vrede zijn, laat het iedereen goed gaan.

sāsana

saasana

Tijd en plaats waar boeddhisme bekend is. Het door Wilhelm Geiger en anderen geïntroduceerde ""church" is verwarrend en te kort door de bocht, zelfs wanneer met "church" "gemeenschap" wordt bedoeld.

Bodhgaya


De plaats waar de historische Boeddha Verlichting behaalde, respectievelijk Ontwaakte

Sayadaw

Sàja-dô

Birmees voor Oudere Leraar

bodhi

boodie

Verlichting, Ontwaken. De Sanskriet stam is buddh: wijsheid

seculier boeddhisme

Burgerinitiatieven die geen rechtstreekse verbinding (meer) hebben met traditie- of sub-traditie- stichters of vertegenwoordigers van zo'n traditie of sub-traditie

Initiatieven die zich richten op het onmiddellijke welbevinden, niet op het bereiken van een levensbeschouwelijk doel

Brahma

bráma of braama. uitspraak

Oud-Indiaas begrip/godheid dat in sommige hindukringen gelijkgesteld wordt aan het Al, god genoemd, en in het boeddhisme een van de hogere, zij het uitdrukkelijk vergankelijke, goden is. Samen met de andere godheid Indra zou het volgens het boeddhisme Bráhma zijn geweest die Boeddha Gótama, Gáutama, of Sakyamuni bij zijn geboorte opving opdat hij niet meteen met de aarde in aanraking hoefde te komen.

Shih

ongeveer shúh

Afkorting van het chinese fashih, dharmapersoon; fa = dharma; shih of shi = persoon of leraar. Zie 'fashih'.

deva

deeva, deewa of deev

Zie de betreffende pagina

Shingon

Sjien-gòn (g als in 'good')

Letterlijk: "Het ware woord", een japanse boeddhistische-esoterische richting.

dhamma (Pāli) / dharma (Skr.)

idem met uitgesproken h

Zie de betreffende pagina

Shōnin

Sjoonien

Japanse titel voor een lekenpriester en/of lekenmonnik

esoterie / esoterisch


Binnen het boeddhisme is esoterie dat gedeelte van de filosofie-praktijk waar een vooropleiding in de basis-concepten van het boeddhisme voor nodig is, en die in principe alleen wordt overgedragen op diegenen die deze vooropleiding achter de rug hebben, soms in een geformaliseerde leerling-leraar relatie, soms ook niet. De wikipedia-pagina over esoterisch boeddhisme trekt de grens te nauw en betrekt het uitsluitend op het tantrisme. Ook de Japanse uchiyama-pagina is eenzijdig.

sunim

soenìem

Beroepsaanduiding voor koreaanse moniaal (m/v)

fashih

fa shúh

"Shi" (4de toon) wordt gebruikt als familienaam voor alle boeddhistische monialen in de chinees-mahāyānistische traditie. "Shi" betekent "leraar"; "fashi" ("fa", 3de toon) + "shih" betekent dharma-leraar.

sūtra (sanskriet) / sutta (pāli)

soeoetra / soeta

In het klassieke, niet-boeddhistische Sanskriet een kort aforisme. In die zin moet de vietnamese uiting "88.000 sūtra" begrepen worden: zoveel duizend korte zinnetjes in het vanuit het Sanskriet binnengebrachte mahāyāna-idioom. Binnen het boeddhisme is een sūtra (Skr.), resp. sutta (P.) een Leerrede die veelal begint met "aldus heb ik het gehoord." Zie ook deze introductie.

ghat

idem

Woord uit de indiase talen. Oversteekplaats, bergpas, front van een klip boven laagland of zee- of rivieroever.

Tathāgata

tathaagata; uitspraak

Sanskriet/Pāli: letterlijk "zo-gekomen" en/of "zo-gegaan": Boeddha. Zie ook de Lankāvatāra soetra, tekst 57 en het Words in picture-blog

guru

goeroe; g als in 'good'

In principe een woord uit het hinduïsme, overgenomen door Himalaya-stromingen. Het staat voor een leraar die zelf in lichaam en geest een zeker doel heeft bereikt en dit weten vervolgens overdraagt aan leerlingen. Het staat niet voor "fantast", "blaaskaak", of "weetal", een denigrerende betekenis die het westen aan het woord geeft.

Thera / Theri

teera / teeri

Pāli (theravāda) term voor "ouderling", een monnik (m/v) met meer dan 12 monniksjaren

hinduïsme

idem

In 1828 kwamen de britse kolonisten in India met het woord "hindu", als een vereenvoudigde manier om de indigene bevolking in administratief opzicht te duiden. Iemand als Amit Patil zegt dat het woord hindu een "culturele term" is voor die bevolkingsgroepen die, vanuit Engeland gezien, voorbij de Hindukush wonen. Hij stelt dat de Britten het woord hindu niet gebruikten als een omschrijving van een religieuze gezindheid, hoewel al kort daarna alle voor de Britten onbekende levensbeschouwingen van het continent werden gegroepeerd onder de verzamelnaam hinduïsme.

Thich

thig (g als in 'good')

Volledig gewijdde in de vietnamese mahāyāna-stroming (m/v)

indigeen


Indigeen betekent "eigen aan het land". Wanneer hier het woord "indigeen" wordt gebruikt, betekent het dat het om iets niet boeddhistisch' gaat.

tirthankara

tirt-ànkara

"Oversteker" van de rivier" (tirth = fjord of aanlegplaats). Titel van jaïn-heilige. Zie deze pagina.

itihāsa

itihaasa

Een woord uit het hinduïsme, zeer wel vergelijkbaar met "legende": een samenkomen van feiten of geschiedenis (Roodkapje), ethische opvattingen of maatschappelijke gebruiken (ga als kind 's-nachts niet alleen in 't bos), en een bloemrijke fantasie-vertelling die de aandacht van de toehoorder van begin tot eind moet vasthouden.

upasampada

oepa-sampadá

Hogere wijding van monialen

Jātaka

Djaataka

"Geboorteverhalen", onveranderlijk verteld in de itihasa-stijl; vertellingen over Boeddha's vroegere levens, voordat hij Boeddha werd.

vaisnavisme

váisna-visme

De hindu-leer rond de god Vishnu

Jōdō Shinshu

Djoodoo sjiensjoe

"De Ware Leer" of School (shu), of de Geloofsleer, of de "Leer van het Gemoed" (shin) van het Reine Land (Jōdō)

Vairocana

Vaj-róó-tsjana. Géén klemtoon op tsja-.

Betekenis: "Groot Licht", "Grote Helderheid", "Grote Zon". De naam van de oerboeddha of boeddhaschap als zodanig. Een Mahāyāna-opvatting, hoewel niet algemeen aanvaard.

Jogye


De naam van de grootste boeddhistische Orde in Korea

Veda / vedisch

veeda / veedies

De leer die aan de basis ligt van het hinduïsme, dus niet van het boeddhisme. Er zijn binnen de canon van het vroege boeddhisme verwijzingen naar de veda. Die verwijzingen zijn zonder uitzondering een afwijzing van het vedische, en/of een nieuwe inhoud geven aan oude vedische begrippen.

kaste

idem

Zie caste (engelstalig)

martelaar

idem

Zie het blog Words in Picture

Vihāra, wat, tazaung

vihaara

(vihāra = Pāli en boeddhistisch Sanskriet; wat = thais; tazaung = birmees.) Tempel-, kloosterterrein in India en Zuidoost Azië. Oorspronkelijk "tuin" of "lustoord". Zie ook deze pagina.

medelijden

geen sanskriet en pali-equivalent

Zie het engelstalige blog Words in Picture

vinaya

vinaya

Geformaliseerde set regelgeving voor monialen uit de theravāda-, chinese, en koreaanse richtingen die een 'hogere wijding' hebben gekregen (zie upa-sampadá). Ze gelden dus niet voor alle andere min of meer professionals, inclusief de Himalaya-richtingen waar men het upasampadá niet kent. De vinaya is beslist niet bedoeld voor de burgerboeddhist, die hem ook niet hoeft te kennen.
Het theravāda of zuidelijke boeddhisme heeft 127 regels; het aantal regels dat vastgesteld werd door de Dharma-goepta traditie die door het mahāyāna wordt gehanteerd heeft er 143. Zie ook Mahāyāna and Hīnayāna Ordination

mind

onvertaalbaar

Zie het engelstalige blog

wat

idem

zie vihāra

Murugan

mòeroe-gan - g als in 'good'

Tamil-god van oorlog, schoonheid, en de zon. De tamilreligie is er een in een serie van vele, op dit continent.

Achtervoegsel -ius, respectievelijk -zi in Chinese namen

Confucius
Mencius

uitspr. Kongzi
uitspr. Mengzi

Nayaka Mahā Thera

Náyaka Mahā Teera

Náyaka: leider, gids; Mahā: groot; Thera: Ouderling (meer dan 12 monniksjaren). Termen uit het Pāli-boeddhisme.

navayana

naava jaana

De naam die indiase theravāda-monniken die voortkomen uit de bevolkingsgroep van B.R. Ambedkar aan zichzelf en hun sub-stroming geven. Ze wijzen de naam "dalit-monniken" af; ze vinden dit denigrerend.

Phra

prà

Thais voor 'monnik'



Nieuws over Boeddhisme is een productie van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme.
De paginas bestaan sinds december 2004.

Stichting onder nummer 20138036.