Uit het archief van www.buddha-dharma.nl




HU┴NGBĎ XĪYUN,
Voetnoot 2 bij de eerste uitspraak


van nirvana naar EÚn Mind en weer terug
(2) Ongeboren en onvernietigbaar. De oertekst voor deze uiting vinden we in de canon van het Kleine Voertuig, in de Pali canon de (PTS) Udāna, nr. 80, waar staat: "Monniken daar is het ongeborene (ajātam), niet tot stand gekomene (abhūtam), niet gemaakte (akatam), niet samengestelde (asaņkhatam) ....". Exact dezelfde woorden vinden we in de vedische bronnen van het hindu´sme, meer bepaald in de Rg Veda. Daar wijst het uiteindelijk naar Brahman, het Grote Zijn of Wezen, het Ene. "Hindu-revelatie en yogische ervaringen" zegt Gavin Flood in zijn Introduction to Hindu´sm, p. 229, "verwijzen naar een absolute realiteit die Een is, zonder twee..." Wanneer Boeddha dan later precies dezelfde formulering van "het ongeborene" etcetera gebruikt, gebruikt hij deze in exact de tegenovergestelde betekenis. Boeddha verwijst met deze woorden naar Verlichting als enige reŰle: nirvana, of woorden als "uitdoving" waarop categorieŰn als "een" niet meer van toepassing zijn omdat er nooit een ontstaan van een "iets" is geweest. Daarmee maakte hij een eind aan de´ficeren van het geziene en het ongeziene.

Nirvana, dantian, is voor het dao´sm een van de drie (san) velden waar het elixer (van onsterfelijkheid) gevonden moet worden: het hoofd, het hart, de buikstreek.

Het Chinees-filosofische discours van de chan-meesters uit Huangbo's tijd was weinig bekend met het woord nirvana in de indiaas-boeddhistische betekenis van het woord. Weliswaar had Kumarajiva er uitgebreid over geschreven, maar zelfs zijn directe assistent en bezorger van zijn teksten, Seng-chao, had er eigenlijk geen idee van.
Sinds Kumarajiva wordt het woord nirvana getranslitereerd met bijvoorbeeld niŔpßn, of niwan. Het wordt ook omschreven met mie, uitdoving: nibbuta in het Pali, of uccheda (uitblazen) in het Pali en Hybride Sanskriet.

Om verwarring te voorkomen ging het Chinese boeddhisme dan toch liever over tot een zo veel mogelijk vermijden van het gebruik van "nirvana". We zien dan dat het voor een groot deel vervangen wordt door het Chinese equivalent van het Hybride Sanskriet/Pali cinta/citta (spr.: tsj.. - mind), mano (de gedachte), en soortgelijke woorden die nog wel hun plaats hebben in het materialistische, niet-dao´stische filosoferen. Cinta of mano (van manase), waar in de Chinese taal evenmin een letterlijk equivalent voor bestaat, wordt vervolgens omschreven met yixin (spr. ongev.: jie-sjien). Yixin: ÚÚn mind, is een ultimum wanneer we het afmeten aan het gewone xin, mind: de siamese tweeling rede en gevoel, heart-mind. Van yixin wordt dan gezegd dat het ongeboren en onvernietigbaar is, dus het ultieme, het einddoel van de zen-cultivering.
De koreaanse zenmeester Wongam (1226-1292) zegt in een van zijn gedichten: "Een mensengeest is maar een paar vierkante centimeter". Hij doelt daarmee op het fysieke hart, en verklaart ons de eenheid van het begrip heart-mind.

Vervolgens komen er in het westen engelstalige vertalingen door geleerden die binnen het grieks-filosofische denken zijn geschoold waar noch nirvana, noch yixin, noch xin een tegenhanger heeft. Dan wordt het Chinese yixin ÚÚn mind — want het heeft immers overeenkomsten met cinta een concept waarvan men wel enigszins een vermoeden heeft. En vervolgens wordt mind vaak genoeg ge´dentificeerd met Geest, het Griekse psuche, de essentie van het menselijk wezen.
Uiteindelijk kom je met "ongeboren en onvernietigbaar": nirvana, cinta danwel yixin, in beide systemen, het boeddhistisch-indiase en het boeddhistisch-chinese, uit op het zelfde ervaringsloze dat geen enkel kwalificeren meer toelaat. Een knap staaltje vakwerk waarop u het woord quiŰtisme niet van toepassing mag verklaren (de wikipedia-pagina terzake is volstrekt onjuist: het hindu´sme/brahmanisme en het boeddhisme kennen niets dat op quiŰtisme lijkt. Het heeft er alle schijn van dat de wiki-redacteur een nog niet erg ingevoerde student is, of is geweest.)
Mazu, Huineng, en Ashvaghosa
In de nacht waarin de vijfde patriarch, Hongren, Huineng (laat 7de, begin 8ste eeuw), feitelijk tot opvolger verklaart daagt het de laatste. Hij zegt: "... besefte ik dat alle dingen in het universum EÚn Mind zelve zijn." Huangbo zal in de uitspraken in de "Doctrine of Huangbo" een aantal stadia nodig hebben om uiteindelijk dezelfde conclusie te verwoorden.
Op zijn sterfbed spreekt Huineng een gatha, zang, waarvan de eerste zin luidt: "yixin, of wel tathatā (zoheid), is de ware Boeddha."
Tussen deze twee belangrijke gebeurtenissen in zegt hij: "In ons meditatiesysteem zetten we onszelf noch vast op mind (xin) (in contrast met yixin) noch op zuiverheid. En met niet-handelen (wu-wei) hebben we ook niets." (Hoofdstuk 5 van de "Sūtra of Huineng")
Huangbo en zijn leerling Linji zijn Dharma-afstammelingen van Huineng, de zesde patriarch van het Chinese chan.

Mazu, achtste eeuw, directe leerling van Huineng, gaf de bekende paradox: Gevraagd: Wat is boeddha? Antwoord: Deze eigenste mind, dit is boeddha.
Opnieuw gevraagd: Wat is boeddha? Antwoord: Noch mind noch boeddha.

De zesde-eeuwse Ashvaghosa zegt in een passage over de zelf-aard van bewustzijn en de daaraan gespiegelde illusoire gestalten in deze wereld: "Ze (alle dingen) komen slechts voort uit het Ene Bewustzijn, en daarom wordt de term Zoheid gebezigd."



In de volgende uitspraken wordt yixin consequent vertaald met EÚn Mind. Het is een beetje newspeak, maar 't kan niet anders.








Deze pagina is er een op de site www.buddha-dharma.nl
www.buddha-dharma.nl is eigendom van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme