Uit het archief van www.buddha-dharma.nl






Avalokiteshvara bodhisattva
bijlage 1







De vroeg-chinese opvatting

Aan een muurschildering uit waarschijnlijk de periode van de "Vijf DynastieŽn" (907Ė960) zien we hoe het chinese boeddhisme worstelde met de vraag of Quanyin van indiase origine was, dus afgebeeld als een mannelijke gedaante met snor onder de naam Avalokiteshvara, danwel al vanaf het begin "een van ons" was, een vrouwelijk Reine Land rolmodel met de beeltenis van haar meester, Amitofo (Amitābha) in de hoofdtooi — want een vrouw, en daar zijn ook de vroege monialenvoorschriften het over eens, kon niet zonder de steun en bescherming van een patriarchale figuur. Dit waren andere tijden; het was niet altijd pluis langs de wegen en paden, en zelfs niet op tempelterreinen waar hebzuchtigen van alles meenden te vinden. Die patriarchale houding wordt vandaag gezien als een wil tot onderwerpen, maar het kan ook, en zeker binnen de boeddhistische monialengemeenschap, geduid worden als oprechte bezorgdheid.
De elf gezichten

Een willekeurig voorbeeld van een 11-hoofdige Avalokiteshvara
Volume 38, nummer 2, het maart 2007-nummer van het in Hong Kong uitgegeven blad Orientations, heeft een afbeelding van een zijdeschildering met de afbeelding van Avalokiteshvara die in het japans Kannon heet. De schildering, die eigendom is van het Nara National Museum, toont deze bodhisattva in de gedaante van Juichimen Kannon, Kannon met de elf hoofden.
De schildering is het centrale thema van een tijdelijke tentoonstelling in het Museum Rietberg in ZŁrich, een tentoonstelling die `KANNON - Divine Compassion: Early Buddhist Art from Japan' heet.

Wat hier getoond wordt is niet de genoemde schildering maar een nieuw beeld dat in serie gemaakt wordt en via de handel in religieuze voorwerpen wordt aangeboden.
Avalokiteshvara met een hoofdtooi met elf hoofden vinden we doorheen de hele Mahāyana-stroming, van India en Tibet tot en met Japan, China en Korea.
Juichimon is een vertaling van het Sanskriet-woord eka-dasa-mukha (ekadasa = 11; mukha = gezicht).
De elf hoofden, min twee, tonen alle emoties die een mens kan hebben, van blij tot boos, van verdrietig tot gelijkmoedig. Vaak is het beeld dat in het midden op de onderste rij staat een afbeelding van Amitābha Boeddha, en altijd wordt de tooi bekroond met een hoofd van Boeddha in zijn universele gedaante.
De betekenis is dat we doorheen alle stadia van het menselijke leven uiteindelijk aankomen bij boeddhaschap.


Japan, Kannon met vismand

In 1940 richtten vissers uit de japanse plaats Hime een standbeeld op van Kannon met vissen
De iconografie toont vele vormen of manifestaties van Avalokiteshvara. Uiteraard zijn dat allemaal evenveel manifestaties van ons eigen verlang het Grote Mededogen in deze of gene vorm te ontmoeten. Er is een traditionele lijst van 84 verschillende manifestaties met evenzoveel namen. In Japan kent men bijvoorbeeld Fuku Kenjaku Kannon, Avalokiteshvara met vismand. Deze manifestatie verwijst naar een van de afbeeldingen van Kannon of Kanzeon. Kenjaku staat voor de vislijn waarmee Avalokiteshvara de mensen uit de zee van samsara opvist en ze niet meer laat gaan tot er bevrijding is.
Het zou een wat problematische manifestatie kunnen zijn. We zijn er in principe niet zo voor dat mensen gaan menen dat ze een kracht van buiten nodig hebben die hen uit het onbevredigende samsara trekt. De japanse Reine Land-stromingen illustreren die relatie door het beeld waarin Boeddha zijn hand uitstrekt naar de mens, en de mens zijn hand naar Boeddha. Anders dan op het plafond van de Sixtijnse kapel grijpen deze handen elkaar vast, en zijn daarmee dan ook voor bijvoorbeeld de zen-praktikant weer een aanvaardbaar voorbeeld van inherent boeddhaschap.


Over de ontmoeting van de jongeling SÚedhana en Avalokiteshvara leest u in het laatste boek van de Avatŗmsaka Soetra.


Water-maan Avalokiteshvara
Op 9 november 2008 werd in Cambodja het Water-maan-festival gehouden. Het werd aangekondigd als een demonstratie van de onverdeelde kracht van de antieke Khmer-marine. Vandaag is het een wedstrijd tussen verschillende roeiverenigingen. Bij het begin van de race in Phnom Penh sprenkelde een monnik wat paritta-water over de deelnemers.
Paritta betekent recitatie van canonieke teksten. Tijdens paritta, in deze vorm een Theravāda-gebruik, loopt traditioneel een katoenen koord door een kom water waarboven door de monniken gereciteerd wordt. Het koord wordt na afloop in stukken geknipt en uitgedeeld onder hen die het om de pols willen dragen. Het water wordt ofwel weggegooid, ofwel gebruikt als een soort wijwater — beetje problematisch gebruik omdat Boeddha de heiligheid van water niet zo, of liever, helemaal niet zag.

Op meer dan een basrelief te Angkor Wat is zo'n roeiwedstrijd afgebeeld.

Met name de bodhisattva Avalokiteshvara wordt in chinese, en daarna in koreaanse iconografie graag afgebeeld in de "water-maan" manifestatie. Avalokiteshvara zelf is Boeddha's Groot Mededogen. De volle maan representeert perfectie — alles is er, er mankeert niets. Wanneer de maan, perfectie, in het water weerspiegeld wordt, zien we niet de maan, maar een weerspiegeling, en kunnen we ons het illusoire(*) van het bestaande voor ogen halen. Dat is dan Avalokiteshvara's aspect van mededogende activiteit: assistentie verlenen bij het zien van de "werkelijkheid zoals ze is."

De omschrijving van bijgaand voorbeeld van een "water-maan Avalokiteshvara" vinden we op de Korea-pagina onder de kop Suwol-gwaneum-do. Zo'n water-maan schildering is per definitie altijd een nachtschildering; op de wat overbelichte laptop-schermen komen ze niet mooi tot hun recht.

Omdat de boeddhisten in zuidoost AziŽ veelal chinese roots hebben, zijn veel concepten uit de chinees-boeddhistische wereld daar terechtgekomen, ook al wordt in dit geval de mahāyanistische betekenis van de water-maan-manifestatie, en van bodhisattvas in het algemeen, in hedendaagse zuidoost-aziatische Theravāda-kringen niet geaccepteerd en/of gehanteerd. Het water-maan festival op de vollemaandag is daar gewoon een roeifestijn, meer niet.
(*) Toelichtingen bij teksten 8 en 10





Deze pagina is er een op de site www.buddha-dharma.nl
www.buddha-dharma.nl is eigendom van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme